Tản mạn về đá quý Spinel | Tahi Phạm

Tản mạn về đá quý Spinel | Tahi Phạm

Tản mạn về đá Spinel – Phần 1

Một viên Carbunculus ko mang lịch sử

Một lúc ta đứng chung sảnh khấu với một ngôi sao 5 cánh quá nổi tiếng thì tức khắc ta sẽ bị lu mờ đi. Tất nhiên số phận nhiều lúc là bi kịch. Và Spinel là một trường hợp như thế…

Quay ngược về thời Hy Lạp-La Mã cổ đại, nhà nghiên cứu khoa học cổ đại Pliny gọi toàn bộ các viên đá quý mang màu sắc đỏ bằng 1 cái tên duy nhất là “carbunculus”. thời nay, con người đều biết “carbunculus” chính là 3 loại quý gồm: Ruby đỏ, Spinel đỏ và Garnet đỏ.

Tuy nhiên, vào thời đấy người ta ko biết và cũng chẳng quan tâm nhiều đến vấn đề phân loại này, chỉ cần đỏ và đẹp là được.

Viên Spiel đỏ do TahiGems đạt được





Thời trung cổ, người ta gọi những viên “carbunculus” này là Balas ruby theo tiếng Ba Tư cổ, tức là những viên đá quý màu sắc đỏ xuất xứ từ vùng Badakhshan (thuộc bắc Afghanistan thời nay)

Cùng với vùng Bohemia – nguồn đạt được “carbunculus” đỏ đậm (sau này được hiểu là Garnet), Badakhshan (tức là núi Badakh) là nguồn cung quan trọng cho loại đá “carbunculus” đỏ tươi cho đế chế La Mã và cả thế giới.

Trong nhật ký của Marco Polo (1254 – 1324 SCN). Ông vẫn viết như sau: Badakhshan là vùng đất của những người tôn thờ Mohammed và mang một từ ngữ kỳ dị. Rất nhiều viên đá màu sắc đỏ óng ánh được tìm thấy tại đây, mà con người gọi là Balas ruby… Những viên đá được đào lên đều là ở trong nhà vua, và ko một ai được phép lên trên ngọn núi đó, cũng như mang những viên đá quý ra khỏi vương quốc này nếu chưa được lệnh. Nhà vua sử dụng những viên đá đỏ đẹp nhất để tặng cho những vị vua khác như sự tỏ lòng tôn kính, ban giao. Đá đỏ được bán ra ngoài với số lượng rất hạn chế để giữ cho Balas ruby luôn mang giá trị cao.

ko ai nghi ngờ rằng mang một sự khác lạ của những viên Carbunculus cho đến năm 1783, lúc nhà khoáng vật học người Pháp Jean-Baptiste Louis Romé de l’Isle lấy cảm hứng từ việc phân loại sinh vật học Linnaeus vốn rất thịnh hành thời bấy giờ. Ông vẫn tìm cách làm điều tương tự với các khoáng chất và tinh thể. Bằng việc ứng dụng máy đo góc chính xác mới được ý tưởng phát minh, ông phát hiện ra rằng: cùng một chất, các góc giữa các mặt tương ứng mang cùng giá trị như nhau. Ông vẫn phát hiện ra tuy khoáng chất mang cùng màu sắc đỏ nhưng với các góc mang sự khác nhau rõ rệt giữa các mặt của chúng, nên phải là 2 loại  khác nhau. Tuy vậy, việc phát hiện này nhận được rất không nhiều sự quan tâm và nhanh gọn lẹ chìm vào quên lãng.

Đến đầu thế kỷ XIX, khoa học vật lý & hoá học vẫn phát triển vượt lên trước bậc với từng ý tưởng phát minh, ứng dụng tiên tiến, cũng là thời khắc mà hầu hết các loại đá quý được định danh như ta thấy đến thời nay (Emerald sử dụng cho beryl, Peridot xuất hiện, Garnet tách thành nhóm riêng biệt…), nhà hoá học Louis-Nicolas Vauquelin (người tìm ra nguyên tố Chrome và Beryllium) và nhà khoáng vật học René-Just Haüy vẫn chứng tỏ ra được công thức hoá học của Spinel (MgAl2O4) và Ruby (Al2O3) là hoàn toàn khác nhau. Đến đây thì sau hàng trăm ngàn năm bị nhầm lẫn, cuối cùng Spinel cũng từng được thừa nhận.

Tưởng rằng từ đây, dòng đá xinh đẹp này sẽ mang thời dịp bước ra ánh sáng, nhưng ko – Bi kịch thật sự mới chỉ mới khởi đầu.

Việc tìm ra Spinel làm cho cả thế giới đều kém vui, vì rất nhiều những viên đỏ nổi tiếng đang đính trang trọng trên trang phục, áo mão ông hoàng bà chúa thường xuyên trong tay giới quý tộc giàu mang rất mang thể chỉ là Spinel đỏ. Nhiều viên đá đỏ tốt nhất trong số bộ thu thập đá quý trên khắp thế giới bước đầu được khai thác tại Badakhshan và một số trong những viên đá nổi tiếng từ lâu được cho là ruby, giờ đây mang thể là spinel từ nguồn này.

Tóm lại, thế giới thời khắc đấy ko hề muốn sự tồn tại của Spinel, giản dị và đơn giản họ chỉ muốn và cần Ruby đỏ huyết bồ câu thứ thiệt! Điều này cũng rất dễ dàng hiểu, nếu quý anh chị giữ 1 viên kim cương được cho là vô cùng quý giá, phải đánh đổi bằng máu qua nhiều trận chiến. Rồi mang một ngày, mang người nói rằng đó chỉ là đồ giả, cảm giác thật ko hề dễ chịu chút nào.

Xuất xứ tên gọi của Spinel thì còn nhiều tranh cãi, nhưng mang thể xuất phát từ chữ “Spina” tức là cái gai… trong thị lực, nghe mang vẻ khá mang nặng tính thù địch và gay gắt. Nhưng nếu xét bối cảnh xuất hiện của Spinel trong sự thù hằn & không dễ chịu của cả thế giới thì ko mang gì quá bất hợp lý…

 

Tản mạn về đá Spinel – Phần 2

Bi kịch 1 kép phụ và sự hồi sinh

mang một thực tế là lúc tìm hiểu về Spinel, thứ đập ngay vào thị lực con người đầu tiên chính là thông tin về việc nhầm lẫn giữa ruby và spinel. Con người là đạo diễn của cuốn phim lịch sử vẫn vô tình đặt spinel ở vai trò kẽ phản diện, nên càng làm công chúng xa rời dòng đá này. Người ta càng yêu quý, điên cuồng săn lùng Ruby bao nhiêu thì lại càng xa lánh Spinel bấy nhiêu.

Chính con người thời ấy thiếu kiến thức và kỹ năng dẫn tới sự nhầm lẫn và cũng chính họ lại “giận lẫy” đổ hết lỗi cho dòng đá này. Thật sự rất bất công, mang chăng lỗi duy nhất của Spinel chính là chính vì mình quá đẹp!

Thật vậy, đánh giá công bằng trên mọi phương diện ta sẽ thấy Spinel là một loại đá rất đẹp. Từ màu sắc sắc phong phú, ánh lửa sắc nét, đến độ tinh khiết tuyệt vời, độ cứng rất cao và quý hiếm… thật khó mang loại đá nào so sánh được.

Đá quý thực sự là một môn khoa học của con người, pha trộn giữa khoa học, lịch sử, địa lý, nghệ thuật, thương nghiệp và thuật ngữ, con người phải hiểu rằng cảm xúc của con người là một yếu ớt tố vô cùng quan trọng trong tiếp thị. Đá quý, ngay cả lúc hiếm và đẹp, cũng cần một chiếc tên thường xuyên, và spinel (cái gai…trong thị lực) là một ví dụ điển hình cho chiều ngược lại đó.

Vấn đề chính spinel phải đối mặt trong hàng trăm ngàn năm qua là thiếu nhận dạng tên gọi. Hàng thế kỷ, mọi sự tiếp thị và tiếp thị viên đá màu sắc đỏ toàn bộ đều đi đến… ruby. Spinel hoàn toàn bị tước đi mọi yếu ớt tố lịch sử, và cả ý nghĩa tôn giáo… Những trang sử đẹp nhất đều thuộc về ruby và garnet, mặc dù hàng loạt những viên đá đỏ nổi tiếng ở Châu Âu và thế giới thực chất chính là Spinel với rất đầy đủ đủ giá trị lịch sử.

Natural Gray Spinel (spinel xám tự nhiên) – TahiGems đạt được

Việc áp dụng thuật ngữ tiếp thị theo kiểu “Spinel – loại đá trước đây là ruby” là một thảm họa, một cách tiếp cận vô cùng tệ hại. Một lúc mang sự áp đặt rõ ràng cao/thấp, chính/phụ giữa ruby và spinel thì tất nhiên sự đòi hỏi về spinel giảm nên để ý, giá cũng theo đó tuột ko phanh và quan trọng là ấn tượng xấu định hình sâu trong thị lực người tiêu sử dụng tăng dần theo hàng trăm năm.

Kết cục là đến cuối thế kỷ 20, thế giới chẳng còn mấy quan tâm xem spinel là loại đá gì, đặc thù ra sao, giản dị và đơn giản spinel là một sự thay thế rẻ tiền cho ruby ko hơn, ko kém…

Để rồi mãi đến tới tận đầu thế kỹ 21, thế giới mới ngỡ ngàn lúc phát hiện ra một điều mà vẫn hơn 200 năm qua mọi người đều bỏ qua: thì ra sắc hồng mãnh liệt của Hot pink spinel là đẹp nhất, ánh xanh của Neon cobalt blue spinel là vô đối trong thế giới đá quý… Chính nhờ những dòng spinel tuyệt đẹp này mà lịch sử của Spinel vẫn thật sự bước sang trang mới, được đặt trang trọng về đúng vị trí của tôi.

 

Tản mạn về đá Spinel – Phần 3

Cơ chế gây màu sắc & một số trong những loại spinel đặc thù

Spinel mang công thức hoá học là MgAl2O4, một Maggie Nhôm Oxit vốn là ko màu sắc. Tuy nhiên, trong tự nhiên Spinel thường ko tinh khiết, một số trong những kim loại tham gia một phần nhỏ vào cấu trúc tinh thể.

ví dụ, Sắt (Fe2+ và Fe3+), Mangan, Cobalt, Đồng sẽ thay thế cho Maggie trong cấu trúc tinh thể, trong lúc Crom và Sắt sẽ thay thế Nhôm trong cấu trúc tinh thể. Chính sự tham gia của những kim loại này với các cường độ & sự phối hợp khác nhau sẽ tạo cho tinh thể Spinel nhiều màu sắc sắc phong phú.

Cơ chế tạo màu sắc trên đá spinel mang thể hiểu một cách cơ bản như sau:

Fe2+: tạo màu sắc xanh lam và xám

Fe3+: tạo màu sắc xanh lá

Cobalt: tạo màu sắc xanh lam mãnh liệt

Đồng: tạo màu sắc xanh lục

Mangan: tạo màu sắc xám đen và vàng cam

Crom: tạo màu sắc đỏ, hồng lúc thay thế Nhôm.

Sắt cũng mang thể thay thế Nhôm để tạo màu sắc đen đục.

Sự kết hợp của những kim loại trên ở các tỷ lệ và cường độ khác nhau, vẫn tạo ra rất nhiều màu sắc sắc phụ như: tím, tía, đỏ nâu, hồng cam, tím lam…

một số trong những Spinel đặc thù:

Red/Pink spinel: Được tạo màu sắc bởi Crom. màu sắc đỏ đến hồng là do cường độ Crom nhiều thường xuyên không nhiều, trong lúc độ đậm/nhạt, tối/sáng quyết định bởi thành phần Sắt cùng tồn tại tuy nhiên tuy nhiên.

 

Blue Spinel: xanh hero, xanh cổ ngang, lam đậm… màu sắc xanh lam chủ yếu ớt được tạo thành bởi sắt, ví dụ là Fe2+

Cobalt Spinel: mang màu sắc xanh lam mãnh liệt là một ngoại lệ thú vị, lúc yếu ớt tố tạo màu sắc chủ yếu ớt là do cobalt chứ ko phải sắt.

Cobalt Spinel – ảnh sưu tầm

Rubicelle: mang màu sắc vàng cam được tạo màu sắc bởi Crom, Sắt và Mangan. mang thể tìm thấy ở Myanmar, Brazil. đặc thù loại spinel vàng tươi vừa phát hiện ở Brazil gần đây được cho là vô cùng quý hiếm.

Viên Spiel cam do TahiGems đạt được

Gahnite/Gahnospinel: là loại spinel giàu kim loại kẽm mang màu sắc lam tối đến lục rất đậm (màu sắc tạo thành bởi Fe2+ và Fe3+). mang thể tìm thấy ở Brazil với tỷ trọng và chiết suất cao hơn spinel thông thường rất nhiều.

Gahnospinel – ảnh sưu tầm

Pleonast/Ceylonite: là spinel giàu sắt nhất, mang màu sắc xanh lam đậm đến xanh lục đậm và đen (trong suốt đến đục). Nếu Fe chỉ thay thế Mg sẽ cho tinh thể trong suốt, nếu Fe thay thế đồng thời cả Al thì tinh thể  trở nên bán trong đến đen đục (Ceylonite). mang thể tìm thấy ở Sri Lanka, Vietnam

Ceylonite – ảnh sưu tầm

Spinel – tahigems đạt được

Chlorospinel: là loại spinel cực hiếm mang màu sắc xanh lục sáng được tạo thành bởi Fe3+ và Cu2+. Một vài tinh thể vẫn từng được phát hiện ở Brazil.

Chlorospinel – ảnh sưu tầm

Nhìn chung, Spinel là một loại đá rất rất đáng để sưu tầm và đi sâu vào tìm hiểu. Sự thú vị của Spinel thuộc ở những màu sắc sắc hiếm, gần như còn nguyên vẹn nhiều điều bí mật chờ ta khám phá.

 

Tản mạn về đá Spinel – Phần 4

Cobalt Spinel – Xanh chân tông huyền thoại

Trong lúc đến tới tận bây giờ, Spinel đỏ luôn phải chìm đắm trong bóng tối của gã nhà giàu Ruby, thì những tia nắng đầu tiên sau cơn mưa nối dài hàng thế kỹ cuối cùng vẫn xuất hiện, ko quá chói loá nhưng làm cho cả thế giới phải ngắm nhìn. Đấy là màu sắc xanh lam mãnh liệt, tràn trề hy vọng của dòng Cobalt Spinel huyền thoại.

Cobalt Spinel – ảnh sưu tầm

COBALT SPINEL LÀ GÌ ?

Theo tài liệu Christopher Smith (AGL năm 2008), nghiên tương trợ của chuyên gia từ tính đá quý Kirl Feral (năm 2015) thường xuyên báo cáo tiên tiến nhất công bố của Aaron Palke (GIA năm 2018), cùng việc tham khão rất rất nhiều tài liệu khác trong suốt thời kì qua… Cuối cùng, con người mang thể hiểu một cách giản dị và đơn giản, một viên Spinel được gọi là Cobalt Spinel huyền thoại lúc hội đủ được 3 yếu ớt tố sau:

▪️mang màu sắc xanh lam, sáng màu sắc rực rỡ (người phương Tây thường xuyên gọi bằng các thuật ngữ như: neon, vivid, hot thường xuyên electric)

▪️màu sắc xanh lam phải được tạo thành làm chủ bởi kim loại Cobalt, ví dụ là phải lớn hơn 20 ppm (tuỳ vào trọng lượng từng viên đá) và tỉ lệ thành phần Cobalt/Iron phải lớn hơn 0.2%.

▪️Phát huỳnh màu sắc đỏ hồng mạnh mẽ dưới ánh sáng đèn UV. lúc thành phần sắt thấp ko còn tạo được lớp “mặt nạ” bao bọc đủ dày, Crom (vốn rất giàu trong hầu hết loại đá quý Lục Yên) sẽ phát huy được tối đá đặc tính này. Phát huỳnh quang cũng là 1 dấu hiệu để phân biệt Cobalt Spinel. Nếu quý anh chị phát hiện 1 viên spinel nào mang màu sắc xanh rực rỡ và mang thể phát được huỳnh quang thì thời kì làm việc cao chính là 1 viên cobalt spinel đấy.

Cobalt Spinel khai thác ở Lục Yên (Việt Nam) mang thành phần Cobalt lên đến 50-80 ppm, cao gấp 5-7 lần loại spinel khai thác ở Sri Lanka, Burma, Tanzania thường xuyên Madagasca. Điều này thật đáng kinh ngạc và cũng lý giải vì sao Cobalt Spinel của Việt Nam lại đẹp, lại hiếm và mang gía trị cao đến vậy.

Và như lẽ đương nhiên, với sự đòi hỏi mua tăng thêm liên tục, thế giới như điên cuồng săn tìm dòng đá mang màu sắc xanh đặc thù này. những người chưa quen thì muốn tìm hiểu, người vẫn quen thì trở nên si mê, ngây dại… Giá của Cobalt Spinel cũng vì vậy tăng đột biến, trong một thời kì ngắn vẫn ngang bằng hoặc thậm chí vượt lên trước qua cả những viên Ruby mang màu sắc đỏ tốt nhất, cao gấp 5-10 lần một viên sapphire. Đây là mức giá hoàn toàn xứng đáng, vì để tìm ra một viên Cobalt Spinel hoàn hảo nặng hơn 1 carat là rất rất khó.

COBALT BLUE SPINEL (Spinel mang màu sắc xanh Cobalt)

Thực tế thì ko phải viên Spinel xanh lam nào thì cũng rất được gọi là Cobalt Spinel, nhưng ko phải người tiêu dùng nào thì cũng biết điều này, trong lúc người bán đá ko lúc nào muốn nghĩ như vậy. Một lúc Cobalt Spinel càng nổi tiếng, thế giới càng điên cuồng săn tìm thì mọi viên Spinel từ lam xám, lam tối, lam nhạt… toàn bộ hiển nhiên đều trở thành Cobalt Blue Spinel (tức là Spinel mang màu sắc xanh cobalt). Từ Sri Lanka, Burma cho đến Tanzania và Madagasca, toàn bộ đều mang… cobalt spinel. Giới kinh doanh đá quốc tế rất khôn ngoan lúc lái mẩu truyện theo hướng rất khác mang lợi cho họ.

COBALT BLUE SPINEL – ảnh sưu tầm

Kết cục là mang ko không nhiều người tiêu dùng trên khắp thế giới để dành ra hàng khối tiền lớn, để lúc rước về chỉ là những viên spinel xanh lam, xĩn màu sắc kém sắc. người tiêu dùng rơi vào trạng thái hoang mang, họ nghi ngờ: cobalt spinel là do cobalt tạo ra màu sắc thường xuyên giản dị và đơn giản chỉ vì mang màu sắc giống lọ pha lê cobalt”, tệ hơn nhiều người còn nghĩ rằng “phải chăng cobalt spinel là 1 chiêu trò thương nghiệp rẻ tiền bắt chước trào lưu ruby đỏ huyết bồ câu năm xưa”… Ai mang dịp dạo quanh các forum sưu tập đá quý ở quốc tế sẽ dễ phát hiện hàng chục topic với hàng trăm thảo luận về điều này.

Và rồi cả thế giới đều biết Cobalt Spinel chỉ mang thể tìm thấy ở Lục Yên (Vietnam), đây là thời dịp quý hơn vàng để định danh đá quý Việt Nam trên map đá quý thế giới… con người nên nhớ rằng Ruby ko lúc nào mang giá trị cao nhất nếu thiếu xuất xứ là Myanmar, Sapphire xanh lam dù đẹp đến mấy nếu ko phải “Kashmir” thì giá phải rớt ngay 1 bậc, Emerald xuất phát từ Colombia đương nhiên là loại đẹp nhất. Đấy là thương hiệu, chỉ dẫn địa lý vô cùng quan trọng.

Trước tình thế vàng thau lộn lạo trình làng này, thế giới mong chờ Việt Nam mang động thái gì đấy để giữ được sự minh bạch danh tiếng của loại đá quý huyền thoại này, cũng như mọi người cần lắm 1 cái tên riêng mang kiểu vương quốc để định danh Cobalt Spinel vươn lên tầm quốc tế, vd: Jedi spinel của Myanmar thường xuyên Mahenge Spinel của Tanzania vẫn làm được.

Và lúc cờ vẫn đến tay, giới tinh hoa ngọc học Việt Nam vẫn làm gì ? Họ chẳng làm gì cả… chẳng mang trong mình một chiếc tên, cũng chẳng mang công bố phân biệt, định danh nào rõ ràng. Các phòng kiểm định là chốt chặn cuối cùng để mọi người hiểu và phân biệt giá trị thì lại sẳn sàng kiểm định và đánh đồng Cobalt Spinel tương tự hàng trăm, hàng trăm ngàn viên Spinel mang màu sắc xanh lam khác, bất chấp xanh do Cobalt thường xuyên xanh tạo bởi sắt. Thật là bi kịch của thời đại!

Nếu ngay ở tại quê nhà sinh ra viên đá huyền thoại mà con người còn ko muốn, ko hiểu, ko cần phân biệt rõ thế nào Cobalt Spinel, thế nào là Cobalt Blue Spinel, thế nào là Blue Spinel thì cũng dễ hiểu tại vì sao thị trường Spinel loạn lạc, nhiều biến động như thế.

SI-TI-LEN XANH CHÂN TÔNG

Bà con miền núi Lục Yên phát âm theo giọng địa phương  nên mang lẽ vào đầu nhưng năm 90, lúc nghe các ông Tây phát âm tên đá Spinel thì mọi người đọc chạy thành Si-ti-len như bây giờ và gọi tắt chữ đầu cho gọn là Si, giống mẩu truyện one-two-three biến thành oẳn-tù-xì giản dị và đơn giản vậy thôi

Ở Lục Yên, mọi người thường xuyên gọi Cobalt Spinel (mang thể tính cho cả Cobalt Blue Spinel) là Si xanh chân tông. Đây là cách gọi dân dã, phóng khoáng của người dân lúc ví màu sắc xanh lam rực rỡ của viên đá huyền thoại với màu sắc xanh đôi dép tông (dép Lào) mà họ vẫn mang hàng ngày, và cũng để phân biệt với xanh cổ ngang (xanh giống màu sắc lông ở cổ con vịt) và nhiều tôn màu sắc xanh khác…

Si xanh chân tông còn chia làm 2 loại xanh tông núi và xanh tông ruộng. Những viên xanh tông ruộng (mang lẽ do khai thác ở vùng trũng dưới cánh đồng lúa) thường mang màu sắc sáng và rực rỡ hơn nên được người tiêu dùng quốc tế rất ưa chuộng hơn loại xanh tông núi (được khai thác ở sườn đồi) vốn mang màu sắc đậm, nhiều sắc xám, tối màu sắc hơn.

Nguồn: Sưu tầm





Tản mạn về đá quý Spinel | Tahi Phạm

 Liên kết thường xuyên : tin showbiz, hướng dẫn cách làm, share tips, showbiz US, tin bất động sản, how to make